Bilimsel Yöntem Basamakları Nelerdir?

Bilimsel yöntem basamakları problem tespiti, veri toplama, hipotez kurma, hipoteze dayalı tahminler yapma, kontrollü deneyler yapma, teori ve kanun olarak 7’ye ayrılmıştır.

bilimsel-yontem-basamaklari1) Problem Tespiti

Bilimsel bir çalışmaya başlayabilmek için ilk olarak araştırılacak konu tespit edilmelidir. Bilimsel yöntem basamakları içerisinde ilk sıraya sahip olan problem tespitinde şu nokta­lara da dikkat edilmelidir:

  • Bilimsel problem doğru tespit edilmeli­dir.
  • Doğru tespit edilmiş bilimsel problem bilim adamım sonuca götürebilir.
  • Bilimsel problem, net ve açık olmalıdır.

2) Veri Toplama

Bilimsel yöntem basamakları içerisinde ikinci sıraya sahip aşama Veri Toplama aşamasıdır. Bilim adamı problemi tespit ettikten sonra problemle ilgili gerçeklere ulaşmaya çalışır. Bilimsel çalışma yolunda ilerleyebilmek için bilim adamları bir takım gözlem ve deneyler yaparlar. Deney laboratuvarlarda, gözlem ise do­ğal koşullarda gerçekleştirilir.

Nitel gözlem ve nicel gözlem olmak üzere iki çeşit gözlem vardır;

Bilimsel Yöntem BasamaklarıNitel Gözlem : Ölçü aletleri kullanmadan duyu organlarıyla yapılan gözlemlerdir. Bu yüzden kesinlik ifade etmez, kişiden kişiye değişebilir.

Nitel gözlemin özellikleri:

  • Güvenilir değildir.
  • Hata payı çoktur.
  • Sonuçlar birimle ifade edilemez.
  • Kişiden kişiye değişir.

Nitel gözlem örnekleri:

  • Bir avuç kum
  • Kavak ağaçlarının boyu uzundur.
  • Beş karış kumaş
  • Bugün hava çok sıcak.

Nicel GözlemÖlçme araç-gereçleriyle yapılan ve kesin sonuçlar veren gözlemlerdir.

Nicel gözlemin özellikleri :

  • Güvenilirdir.
  • Ölçme araçlarıyla yapılır, hata payı yok denecek kadar azdır.
  • Sonuçlar birimle ifade edilir.
  • Kişiden kişiye değişmez.

Nicel gözlem örnekleri:

  • 100 g kum
  • Kavak ağacının boyu 4 m’dir.
  • 50 cm kumaş
  • Bugün hava 30°C’dir.

* Veri toplama basamağı bilimsel çalışma köprüsünün ikinci ayağıdır.

3) Hipotez Kurma (= Varsayım = Faraziye = Sayıltı)

Bilimsel yöntem basamakları içerisinde üçüncü sıraya sahip aşama Hipotez Kurma aşamasıdır. Hipotez; bilim adamının yapmış olduğu ça­lışmalar sonucunda, elde ettiği verilere dayalı ola­rak probleme bulduğu geçici çözüm yoludur.

Hipotez örnekleri

Çevre kirliliği insanlarda kansere yaka­lanma riskini artırır.

Sanayileşmenin artması küresel ısınma­ya neden olur.

Hipotez kurma bilimsel çalışma köprüsü­nün üçüncü ayağıdır.

İyi bir hipotez hangi özelliklere sahip olmalı;

Verilere aykırı olmamalı

Denenebilir olmalı

Yeni gerçeklere açık olmalı

4) Hipoteze Dayalı Tahminler Yapma (Yargı)

Bilimsel yöntem basamakları içerisinde dördüncü sıraya sahip aşama Hipoteze Dayalı Tahminler Yapma aşamasıdır. Hipotez kurulduktan sonra kurulan hipote­zi denetlemek için hipoteze dayalı tahminler ya­pılır.

Tahmin gerçekleştirilirken: “Eğer…ise… dır.” şeklinde tahmin cümlesi kurulur.

Hipoteze dayalı tahmin örnekleri

Eğer çevre kirliliği insanlarda kanser ris­kini artırıyorsa, sanayileşmiş ülkelerde kanser oranı daha fazla olmalıdır.
Eğer ağaçlann yapraklarının dökülmesi­nin nedeni sıcaklık değişimleri ise, sıcaklık sabit olduğunda yapraklar dökülmemelidir.
Tahmin bilimsel çalışma köprüsünün dör­düncü ayağıdır.

5) Kontrollü Deneyler Yapma

Bilimsel yöntem basamakları içerisinde beşinci sıraya sahip aşama Kontrollü Deneyler Yapma aşamasıdır. Bilim adamlarının ileri sürdükleri hipotez­lere geniş geçerlilik kazandırmak için kontrollü deneyler yapılır. Hipotez kontrollü deneylerle sı­nanır.

Kontrollü deney iki grupla yapılır. Bunlar­dan biri deney grubu, diğeri kontrol grubudur. Kontrol grubuna gereken tüm koşullar sağlanır­ken, deney grubuna araştırılan faktörlerden her defasında biri değiştirilerek uygulanır.

Kontrollü deneyler her zaman hipotezi doğ­rulamayabilir. Kontrollü deneyler hipotezi doğru­lamazsa hipotez değiştirilir. Hipotezi doğrularsa bir sonraki basamağa geçilir.

Kontrollü deney bilimsel çalışma köprüsü­nün beşinci ayağıdır.

6) Teori (Teorem)

Bilimsel yöntem basamakları içerisinde dördüncü sıraya sahip aşama Teori aşamasıdır. Doğrudan ispatlanamayan ama geniş ge­çerliliği olan kökleşmiş hipotezlerdir.

Teoriler zor da olsa aksi ispatlanırsa değişe­bilirler.

Örneğin, 1972 yılma kadar hücre zarının yapısmı açıklamak için “sandviç zar modeli” kul­lanılırdı. Ancak bilimsel tekniğin gelişmesiyle bu yıldan itibaren hücre zarının yapısı “akıcı mo­zaik” zar modeli ile açıklanmıştır.

Teori değiştirilebilir nitelikte olmasıyla hi­poteze benzer.

Teori bilimsel çalışma köprüsünün altıncı ayağıdır.

7) Kanun (Kural = Yasa = Prensip)

Bilimsel yöntem basamakları içerisinde yedinci sıraya sahip aşama Kanun aşamasıdır. Doğrudan ispatlanmış bilimsel gerçekler­dir. Doğruluğu tartışılamaz, değiştirilemez.

Örnek; Mendel kanunu, Newton kanunları, Hipotenüs Kuralı

Kanun bilimsel çalışma köprüsünün son ayağıdır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.